Sekrety kociego pęcherza: jak walczyć ze struwitami?

Choroby układu moczowego u kotów – brzmi znajomo? Jeśli jesteś właścicielem futrzanego przyjaciela, prawdopodobnie słyszałeś o FLUTD (Chorobie Dolnych Dróg Moczowych Kotów). To jeden z najczęstszych problemów zdrowotnych, dotykający dorosłe i starsze koty. Wśród przyczyn tego zespołu objawów klinicznych, kamica struwitowa odgrywa kluczową, a co najważniejsze – dającą się kontrolować – rolę.

Wpływ pH moczu na powstawanie kamieni struwitowych.

Kamica struwitowa to w zasadzie odkładanie się w drogach moczowych fosforanu amonowo-magnezowego. Proces ten jest ściśle związany z zasadowym (alkalicznym) odczynem moczu naszego pupila. Struwity powstają szczególnie łatwo, gdy pH przekracza wartość 7,0.

To jest właśnie sedno problemu i jednocześnie klucz do terapii:

• Kwaśne środowisko (obniżenie pH moczu) prowadzi do rozpuszczenia się już istniejących kryształów i kamieni struwitowych.
• Długotrwałe utrzymywanie kwaśnego odczynu działa jak tarcza, chroniąc zwierzę przed nawrotem problemu i powstawaniem nowych złogów.

Właśnie dlatego substancje zakwaszające mocz w diecie są dziś jednym z filarów felinologicznej dietoterapii.

FLUTD: więcej niż jedna choroba.

Choroba Dolnych Dróg Moczowych (FLUTD) nie jest pojedynczą jednostką chorobową, lecz syndromem – zbiorem nieprzyjemnych i często niespecyficznych symptomów. U chorego kota możemy zaobserwować:

• Problemy z mikcją: częste oddawanie moczu kroplami (pollakisuria), bolesne parcie na mocz (stranguria).
• Nieprawidłowe zachowanie: załatwianie się poza kuwetą.
• Alarmujące objawy: krew w moczu (hematuria), skąpomocz (oliguria).
• Stan zagrożenia życia: całkowity brak moczu (anuria) w przypadku niedrożności cewki moczowej (spowodowanej tzw. czopami).

Przyczyn FLUTD jest wiele, w tym idiopatyczne zapalenie pęcherza (FIC), wady anatomiczne czy nowotwory. Jednak w praktyce weterynaryjnej to kamica moczowa – zwłaszcza struwitowa i szczawianowa – stanowi najczęściej rozpoznawaną etiologię.

Struwity kontra szczawiany: klucz do właściwej terapii.

Najistotniejsza różnica pomiędzy kamieniami struwitowymi a szczawianowymi leży w ich rozpuszczalności. To od niej zależy, czy konieczny jest stół operacyjny, czy wystarczy odpowiednia dieta:

Jeśli u kota zdiagnozowano kamicę, identyfikacja jej składu chemicznego jest obligatoryjna przed rozpoczęciem leczenia.

W przypadku struwitów, mamy szansę na uniknięcie operacji. Utrzymanie pH moczu w przedziale 6,2-6,5 jest optymalnym celem. Taki odczyn nie tylko przyczynia się do rozpuszczania już istniejących złogów, ale i skutecznie zapobiega tworzeniu się nowych (w pH poniżej 6,6 struwity w ogóle nie powstają).

Pamiętaj: W trakcie intensywnej dietoterapii niezwykle ważny jest stały monitoring weterynaryjny pacjenta, by na bieżąco kontrolować efekty i – co najważniejsze – wykluczyć ryzyko niebezpiecznej niedrożności cewki moczowej.
Po unormowaniu sytuacji zdrowotnej z lekarzem weterynarii warto omówić dalszą dietę kota z zoodietetykiem.

Dietoterapia kamicy struwitowej: czy karma staje się lekarstwem?

W walce z Kamieniami Struwitowymi (FLUTD), dieta weterynaryjna możecie usłyszeć, że przestaje być tylko pokarmem, a staje się kluczowym narzędziem terapeutycznym. Są to tzw. produkty specjalnego przeznaczenia żywieniowego, których skład powinien rygorystycznie regulowany, ale nie zawsze jest o czym już pisaliśmy.

Zgodnie z Dyrektywą Komisji 2008/38/WE, ramy prawne pozwalają na stworzenie dwóch precyzyjnych celów dietetycznych dla kotów z kamicą struwitową, każdy z osobnymi wymogami:

1. Dieta rozpuszczająca kamienie struwitowe (faza aktywna).

Ta formuła ma za zadanie agresywnie zwalczać istniejące złogi.

• Kluczowe właściwości: Silne działanie zakwaszające mocz oraz niska zawartość magnezu.
• Wymagane oznaczenia na etykiecie: szczegółowa informacja o zawartości pierwiastków kluczowych (wapń, fosfor, sód, magnez, potas, chlor, siarka) oraz tauryny i dodanej substancji zakwaszającej.
• Czas stosowania: zaleca się stosowanie przez okres od 5 do 12 tygodni.
• Dodatkowe wytyczne: należy zapewnić ciągły dostęp do wody. Właściciel musi być poinformowany, że przed użyciem zaleca się konsultację z lekarzem weterynarii oraz zoodietetykiem.

Trafiając jednak w tej chwili do lekarza weterynarii lub/oraz zoodietetyka możemy być skierowani na lepsze, bardziej jakościowe, czytelniejsze składowo i znacznie tańsze formy żywienia, takie jak BARF i BACF, o których pisaliśmy tutaj i tutaj.

Diety domowe są szyte na miarę konkretnego kota (lub psa, ale nie o nich tutaj), dostosowane do jego stanu zdrowia, apetytu, upodobaniach.

2. Dieta ograniczająca nawrót kamieni struwitowych (faza podtrzymująca)

Dieta ta ma charakter profilaktyczny, stosowany po skutecznym rozpuszczeniu kamieni.

• Różnice w składzie: w przeciwieństwie do diety aktywnej, zawartość magnezu musi być umiarkowana (a nie niska).
• Czas stosowania: może być podawana przez dłuższy okres, do 6 miesięcy.
• Inne wymogi: pozostałe zasady dotyczące etykietowania, konsultacji weterynaryjnej oraz właściwości zakwaszających są identyczne jak w przypadku diety rozpuszczającej.

Niezależnie od celu, głównym wymogiem dla obu rodzajów diet weterynaryjnych jest dodatek substancji zakwaszającej mocz w połączeniu ze zmniejszoną zawartością magnezu.

Najważniejszy składnik: substancje zakwaszające mocz.

Początkowo substancje zakwaszające były domeną wyłącznie komercyjnych karm suchych dla kotów. Jednak ich rosnąca popularność – i skuteczność w terapii FLUTD – sprawiła, że dziś są dostępne także w postaci suplementów diety. To pozwala na precyzyjne bilansowanie również diet domowych, przygotowywanych przez właściciela.

Badania naukowe i intensywna praca producentów pozwoliły zidentyfikować szereg związków, których regularne podawanie skutecznie obniża pH moczu, prowadząc do stopniowej eliminacji struwitów.

DL-Metionina: siła aminokwasu.

Metionina to jeden z najpowszechniej wykorzystywanych środków do zakwaszania kociego moczu. Mechanizm jej działania jest prosty i skuteczny:

1. Siarka obecna w cząsteczce tego aminokwasu jest utleniana w organizmie.
2. Powstają w ten sposób siarczany.
3. Siarczany są następnie wydalane z moczem, co w efekcie prowadzi do obniżenia jego pH.

Ważne Ostrzeżenie: Badania wykazały, że DL-metionina jest skuteczna w dawkach wynoszących około 3% w diecie, natomiast staje się nieskuteczna w dawkach 2%.

Co istotne, dodatek DL-metioniny należy bezwzględnie wliczyć w bilans całej dawki pokarmowej. Niezrównoważone wprowadzenie tego aminokwasu siarkowego może doprowadzić do przejściowego spadku spożycia karmy i tym samym do obniżenia masy ciała kota.

W przypadku stosowania DL-metioniny jako suplementu (a nie składnika karmy komercyjnej), zalecana dawka może wynosić od 500 do 1500 mg na kota dziennie (Abe i wsp., 1999). Dawkę ustalamy bezwzględnie z lekarzem weterynarii prowadzącym leczenie naszego kota.

Amunicja przeciw struwitom: chlorek amonu i inne zakwaszacze.

Po DL-metioninie, która króluje w dietoterapii, Chlorek Amonu jest drugą, równie ważną substancją, po którą sięga się w celu efektywnego obniżenia pH kociego moczu. Jest to uznany i skuteczny środek w leczeniu FLUTD, choć jego pełne działanie często wymaga dłuższego czasu stosowania.

Chlorek Amonu: skuteczność i kontrowersje.

Badania kliniczne jasno potwierdzają moc chlorku amonu:

• W jednym z eksperymentów podanie chlorku amonu w karmie w dawce 0,4% spowodowało obniżenie pH moczu kotów do 6,4.
• Zwiększenie dawki do 1,1% obniżyło pH jeszcze bardziej, osiągając wartość 5,9. Dla porównania, w grupie kontrolnej pH utrzymywało się na poziomie 6,87 (Izquierdo i Czarnecki-Maulden, 1991).
• Inne prace potwierdziły skuteczne obniżenie pH przy stężeniu 1,5% stosowanym przez trzy tygodnie (Funaba i wsp., 2001).

Jeśli chlorek amonu jest podawany jako pojedynczy dodatek do karmy, zalecana dzienna dawka doustna to 200 mg/kg masy ciała, podzielone na trzy porcje.

Ważne ostrzeżenie: Choć zakwaszanie moczu jest kluczem do sukcesu, należy pamiętać, że obniżenie pH poniżej 6,0 może sygnalizować kwasicę. Ponadto, stosowanie chlorku amonu może zwiększać wydalanie wapnia z moczem. Ten efekt uboczny jest niebezpieczny, ponieważ w połączeniu z kwaśnym odczynem moczu sprzyja powstawaniu kamieni ze szczawianu wapnia.

Dlatego każde podawane leki należy omówić z lekarzem weterynarii prowadzącym leczenia naszego kota.

Inne skuteczne substancje zakwaszające.

Choć DL-metionina i Chlorek Amonu wiodą prym, istnieją inne związki o udowodnionych właściwościach zakwaszających, stosowane z powodzeniem w określonych przypadkach:

• Chlorek wapnia: Wykazuje właściwości zakwaszające, zwłaszcza gdy jest używany jako zamiennik węglanu wapnia (Pastoor i wsp., 1994).
• Dwusiarczan sodu i kwas fosforowy: Udowodniły podobną skuteczność zakwaszającą, gdy były stosowane w dawkach w zakresie 0,4% do 0,8% (Spears i wsp., 2003).
• Witamina C (kwas askorbinowy): Posiada zdolność zakwaszania moczu u kotów, przy dawkowaniu 400-1000 mg/kg masy ciała dziennie (Kienzle i Maiwald, 1998).

Podsumowanie i ostrzeżenie końcowe.

Substancje zakwaszające mocz zrewolucjonizowały felinologiczną dietetykę. Ich powszechne stosowanie w komercyjnych karmach weterynaryjnych przyczyniło się do znaczącego spadku częstości występowania kamicy struwitowej w populacji kotów w ostatnich latach.

Jednakże, wprowadzanie tych związków do domowych diet (w postaci suplementów) wymaga bezwzględnej precyzji w dawkowaniu. Nadmiar DL-metioniny czy Chlorku Amonu może prowadzić do:

1. Negatywnego wpływu na apetyt i w konsekwencji na masę ciała kota.
2. Zaburzeń równowagi elektrolitowej i mineralnej w moczu.

Największe zagrożenie, jakie niesie ze sobą niekontrolowane stosowanie tych substancji, wiąże się ze zwiększonym wydalaniem wapnia. W połączeniu z pożądanym kwaśnym odczynem moczu, jest to czynnik silnie sprzyjający wytrącaniu się niebezpiecznych kamieni ze szczawianu wapnia. Dlatego każda interwencja dietetyczna powinna być ściśle konsultowana i monitorowana przez lekarza weterynarii oraz zoodietetyka.

Bibliografia:

1. Dyrektywa Komisji 2008/38/WE z dnia 5 marca 2008 r. ustanawiającą wykaz planowanych zastosowań pasz zwierzęcych do szczególnych potrzeb żywieniowych. U. L 62 z 6.3.2008, str. 9).
2. Finke MD, Litzenberger BA. (1992) Effect of food intake on urine pH in cats. Small Anim. Pract., 33:261-265.
3. Abe M, Yamate K, Niki Y, Iriki T, Hatano Y, Funaba M. (1999) Urine acidification and adverse effects resulting from addition of methionine to dry cat food. Pet Anim. Nutr. 2(1): 1-10.
4. Izquierdo JV, Czarnecki-Maulden GL (1991). Effect of various acidifying agents on urine pH and acid-base balance in adult cats. J Nutr. 1991 Nov;121(11 Suppl):S89-90. doi: 10.1093/jn/121.suppl_11.S89.
5. Funaba M, Yamate T, Narukawa Y, Gotoh K, Iriki T, Hatano Y, Abe M. (2001) Effect of supplementation of dry cat food with D,L-methionine and ammonium chloride on struvite activity product and sediment in urine. J Vet Med Sci. 2001 Mar;63(3):337-9
6. Pastoor FJH; R. Opitz; A. TH. Van’t Klooster; A.C. Beynen (1994). „Dietary calcium chloride vs. calcium carbonate reduces urinary pH and phosphorus concentration, improves bone mineralization and depresses kidney calcium level in cats”. The Journal of Nutrition. 124 (11): 2212–2222. PMID7965206.
7. Julie K. Spears; Christine M. Grieshop; G.C. Fahey Jr. (2003). „Evaluation of Sodium Bisulphate and Phosphoric Acid as Urine Acidifiers for Cats”. Archiv für Tierernährung. 57 (5): 389–398. doi:1080/00039420310001607743.
8. Kienzle E., Maiwald E. (1998) Effect of vitamin C on urine pH in cats. J Anim Physiol a Anim Nutr 80(2):134-139. DOI: 10.1111/j.1439-0396.1998.tb00515.x