Dysplazja stawów u psów i kotów – pułapka czy wyrok?

W świecie medycyny weterynaryjnej termin „dysplazja stawów” oznacza niepokojące zmiany w strukturze stawowej. Obejmuje on szereg nieprawidłowości, takich jak niedorozwój lub rozluźnienie elementów stawowych. Problem ten najczęściej dotyka stawów biodrowych i łokciowych u psów oraz kotów.

Dziedzictwo w cenie? Nie zawsze!

Chociaż predyspozycje genetyczne odgrywają istotną rolę w rozwoju dysplazji, nie stanowią one wyroku. Nawet pies posiadający genetyczną skłonność do choroby nie musi zachorować. Na jego zdrowie wpływ mają również czynniki środowiskowe, takie jak:

• Rasa: Duże rasy psów oraz kotów są bardziej narażone na dysplazję.
• Suplementacja wapniem: Nadmiar wapnia w diecie szczeniaka czy kociak może pogłębiać problem.
• Szybki wzrost: Forsowanie rozwoju małego organizmu może prowadzić do nieprawidłowego kształtowania się stawów.
• Dieta: Niedobory w żywieniu domowym mogą osłabiać stawy.
• Nadwaga: Nadmiar kilogramów utrudnia pracę stawów, zwłaszcza w fazie wzrostu.
• Nadmierny wysiłek: młode obu gatunków nie powinny być przeciążane wysiłkiem fizycznym.

Biodra w opałach – czym jest dysplazja stawu biodrowego?

Staw biodrowy zbudowany jest z panewki miednicznej, głowy kości udowej oraz otaczających je elementów zapewniających stabilność. Prawidłowa budowa pozwala na swobodny ruch – zginanie, prostowanie, odwodzenie i obracanie.

Dysplazja stawu biodrowego (HD) to choroba rozwojowa, która najczęściej dotyka psy i koty ras dużych i olbrzymich. Jej przyczyny są złożone, a kluczową rolę odgrywa niestabilność stawu. Choroba ta stopniowo prowadzi do zwyrodnienia stawu biodrowego, którego pierwsze objawy mogą pojawić się już od najmłodszych lat.

Niestety, wczesne wykrycie dysplazji jest trudne, ponieważ pierwsze symptomy, takie jak kulawizna czy zmiana sposobu poruszania się, pojawiają się często w zaawansowanym stadium choroby, gdy mięśnie otaczające staw uległy już atrofii.

Diagnostyka dysplazji opiera się na badaniu fizykalnym, badaniu radiologicznym (RTG) oraz innych badaniach obrazowych, takich jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI).

Modelka na wybiegu, czyli zwierzak z dysplazją w akcji.

Charakterystycznym objawem dysplazji stawu biodrowego jest chód przypominający ruch modelki na wybiegu – kołysanie biodrami podczas chodzenia, z jednoczesnym ograniczeniem prostowania kończyny.

W badaniu palpacyjnym weterynarz może wyczuć nadmierny wzrost mięśni otaczających staw lub ich osłabienie (w zaawansowanym stadium choroby). Prostowanie stawu biodrowego z dysplazją jest bolesne, co może prowadzić do agresywnych reakcji.

Leczenie – walka z wiatrakami?

Do tej pory nie wynaleziono leku na dysplazję, dlatego tak istotna jest profilaktyka i wczesne wykrycie choroby. Leczenie dysplazji stawów u psów obejmuje terapię zachowawczą i chirurgiczną.

Terapia zachowawcza:

• Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
• Fizjoterapia.
• Kontrola masy ciała.
• Suplementacja nutraceutykami.
• Suplementacja kości i stawów odpowiednimi składnikami, o której napisaliśmy tutaj.

Leczenie chirurgiczne:

• U zwierzaków bardzo młodych: młodzieńcze zespolenie spojenia łonowego lub symfizjodeza.
• U zwierząt rosnących: potrójna potrójnąosteotomia kości miednicy.
• U zwierząt starszych: FHNO (femoral head and neck osteotomy) – amputacja głowy i szyjki kości udowej.

Rehabilitacja – klucz do powrotu do sprawności.

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu dysplazji stawów u psów oraz kotów, zarówno w terapii zachowawczej, jak i pooperacyjnej. Jej przebieg uzależniony jest od stopnia zaawansowania choroby i metody leczenia.

Terapia zachowawcza:

• Wzmocnienie mięśni: Fizjoterapeuta skupia się na budowaniu siły mięśni otaczających staw biodrowy, takich jak mięśnie pośladkowe i kulszowo-goleniowe, co zapewnia jego naturalną stabilizację.
• Masaż: Stosowanie różnych technik masażu pomaga rozluźnić napięte mięśnie, poprawić ukrwienie i zmniejszyć ból.
• Ćwiczenia: Ćwiczenia równoważne i koordynacyjne usprawniają pracę układu nerwowo-mięśniowego i zapewniają lepszą kontrolę nad ruchem.
• Bierne rozciąganie: Rozciąganie zwiększa zakres ruchu w stawie biodrowym i poprawia jego elastyczność.
• Ćwiczenia wzmacniające: Ćwiczenia takie jak „ósemka”, siad-wstań, chodzenie po wzniesieniach, „three leg standing”, trening w tunelu czy na torze Cavaletti angażują mięśnie obręczy biodrowej, kręgosłupa i tylnej części kończyny miednicznej, co dodatkowo stabilizuje staw.
• Fizykoterapia: Zabiegi takie jak laseroterapia, magnetoterapia, TENS i EMS stymulują regenerację tkanek, zmniejszają ból i stan zapalny.

Rehabilitacja pooperacyjna:

• Protokoły pooperacyjne różnią się w zależności od zastosowanej metody chirurgicznej.
• FHNO: Po zabiegu FHNO, gdzie kość udowa zostaje przesunięta dogrzbietowo, rehabilitacja skupia się na łagodzeniu bólu, zmniejszaniu obrzęków i regeneracji tkanek, a także na przywracaniu funkcjonalności kończyny.
• Wczesna faza gojenia: Wprowadza się ćwiczenia bierne (PROM), przenoszenia ciężaru ciała i powolne spacery.
• Późniejsza faza: Stosuje się laseroterapię, ultradźwięki, ćwiczenia na basenie i inne metody wspomagające regenerację stawów, a także zachęca się do obciążania operowanej kończyny i prostowania stawu biodrowego.
• Ćwiczenia: Odpowiednio dobrane ćwiczenia poprawiają ruchomość stawu bez wywoływania bólu.

Podsumowanie

Rehabilitacja jest nieodłącznym elementem leczenia dysplazji stawów u psów. Pozwala ona na poprawę komfortu życia zwierzęcia, przywrócenie jego sprawności i spowolnienie rozwoju choroby.

Dysplazja stawu łokciowego u psów i kotów – pułapka czy wyrok?

Staw łokciowy zbudowany jest z trzech kości: promieniowej, łokciowej i ramiennej. Prawidłowa budowa i współpraca tych elementów zapewniają swobodę ruchów – zginanie, prostowanie, odwodzenie i przywodzenie kończyny. Niestety u głównie ras średnich i dużych, mogą wystąpić wady rozwojowe w obrębie tego stawu, prowadzące do schorzenia znanego jako dysplazja stawu łokciowego.

Dysplazja stawu łokciowego to choroba dziedziczna, która najczęściej ujawnia się w okresie intensywnego wzrostu. Obejmuje ona szereg nieprawidłowości w stawie, takich jak fragmentacja wyrostka dziobiastego przyśrodkowego (FCP), izolowany wyrostek łokciowy dodatkowy (UAP), aseptyczna martwica kostno-chrzęstna (OCD) oraz niedopasowanie powierzchni stawowych (zdjęcie 3). Każda z tych jednostek chorobowych ma nieco inną patofizjologię, jednak wszystkie mogą prowadzić do zmian zwyrodnieniowych w stawie łokciowym.

Objawy dysplazji stawu łokciowego:

• Kulawizna, nasilająca się po wysiłku.
• Rotacja kończyny.
• Zaniki mięśniowe.
• Ból podczas badania palpacyjnego.
• Ograniczenie ruchu w stawie.
• Krepitacje (trzaski).

Diagnostyka:

• Badanie kliniczne.
• Badanie radiologiczne (RTG).
• Tomografia komputerowa (TK).

Leczenie:

Leczenie zachowawcze:

• Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ).
• Fizjoterapia (głównie przeciwbólowa).
• Kwas hialuronowy.
• Syntetyczne protezy dostawowe (np. Noltrex).
• Terapia z wykorzystaniem osocza bogatopłytkowego.
• Terapia Irap lub Arthrex ABPS.

Leczenie chirurgiczne:

• FCP: Artroskopia – usunięcie fragmentów wyrostka dziobiastego przyśrodkowego. Rokowanie pogarsza się wraz z postępem choroby i pojawieniem się zmian zwyrodnieniowych w stawie.
• UAP: Usunięcie lub przytwierdzenie śrubą izolowanego wyrostka łokciowego lub operacja bliższej części kości łokciowej. Wybór techniki operacyjnej zależy od stopnia zaawansowania zmiany i wieku.

Podsumowanie:

Dysplazja stawu łokciowego to poważne schorzenie, które może znacząco obniżyć komfort życia zwierzęcia. Chociaż nie można jej całkowicie wyleczyć, wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie (zarówno zachowawcze, jak i chirurgiczne) mogą spowolnić rozwój choroby i poprawić jakość życia zwierzęcia.

Rehabilitacja stawu łokciowego.

terapii zachowawczej, jak i pooperacyjnej. Jej przebieg uzależniony jest od stopnia zaawansowania choroby i metody leczenia.

Terapia zachowawcza:

• Cele: Zachowanie ruchomości stawów, budowa masy mięśniowej, utrzymanie odpowiedniej wagi ciała, trening proprioceptywny.
• Szczególna uwaga: Mięśnie antygrawitacyjne (np. mięsień trójgłowy ramienia) stabilizujące kończynę.
• Informacja dla opiekuna: Możliwość rozwoju choroby zwyrodnieniowej pomimo rehabilitacji.

Rehabilitacja pooperacyjna:

• Wczesne wdrożenie: Szybkie rozpoczęcie rehabilitacji ma kluczowe znaczenie dla uzyskania optymalnych efektów.
• Dobór protokołu: Protokół fizjoterapeutyczny dostosowany jest do stopnia zrośnięcia się kości.
• Faza początkowa:
• Zimne okłady.
• Ćwiczenia bierne zakresu ruchu (PROM) w komfortowym zakresie.
• Ograniczenie luźnego ruchu.
• Spacery wyłącznie na smyczy.
• Unikanie: Ćwiczeń wymagających nadmiernego zginania i prostowania stawów (w przypadku artroskopii lub artrotomii).
• Metody:
• Delikatny PROM.
• Masaż kończyny piersiowej (aby uniknąć przykurczów).
• Po ostrej fazie stanu zapalnego:
• Stopniowe wprowadzanie ćwiczeń wzmacniających.
• Rozciąganie.
• Ćwiczenia na hydrobieżni i bieżni suchej.
• Ćwiczenia Cavaletti.
• Ćwiczenia proprioceptywne (zdjęcie 4).
• Dalsza faza rehabilitacji:
• Zwiększanie obciążenia kończyny.
• Ćwiczenia wymagające prostowania stawu łokciowego.
• Dieta:
• Wartościowe i zbilansowane żywienie.
• Produkty wspomagające z glukozaminą i siarczanem chondroityny.
• Unikanie nadwagi.

Podsumowanie

Rehabilitacja jest nieodłącznym elementem leczenia dysplazji stawów łokciowych. Pozwala ona na poprawę komfortu życia zwierzęcia, przywrócenie jego sprawności i spowolnienie rozwoju choroby.
Poza zabiegami rehabilitacyjnymi na zdrowie warto wpływać dzięki wartościowemu pożywieniu oraz zdrowej, zbilansowanej diecie. Chore zwierzę nie będzie chętnie się ruszało i ćwiczyło, co może powodować nadwagę, która jest szczególnie niewskazana dla zwierząt cierpiących na dysplazję oraz inne schorzenia stawów.

Warto również wprowadzać suplementy pomocnicze, zawierające glukozaminę i siarczan chondroityny. 

Podsumowanie – nadzieja na powrót do sprawności.

Dysplazja stawów łokciowych i biodrowych u psów i kotów, choć nieuleczalna, nie musi oznaczać wyroku na życie pełne bólu i ograniczeń. Odpowiednio dobrana terapia i regularna rehabilitacja mogą znacząco poprawić komfort życia czworonoga i przywrócić mu sporą część sprawności.

Kluczową rolę odgrywa tu czas. Im wcześniej zdiagnozujemy schorzenie i rozpoczniemy leczenie, tym większe szanse na jego skuteczność. Decyzję o ewentualnym zabiegu chirurgicznym podejmuje lekarz weterynarii, najlepiej specjalista ortopedii. Ważne jest, aby nie zwlekać z działaniem, gdyż oderwany odłamek kości może prowadzić do poważnych komplikacji, takich jak stan zapalny, deformacja kości i silny ból, uniemożliwiający normalne funkcjonowanie.

Fizjoterapia i rehabilitacja pooperacyjna są nieodłącznymi elementami terapii dysplazji. Choć sama fizjoterapia nie jest w stanie wyleczyć choroby, regularne ćwiczenia, masaże i zabiegi fizykoterapii znacząco przyspieszają powrót do sprawności i minimalizują długotrwałe skutki schorzenia. Nawet jeśli zwierzę po operacji nie odzyska pełnej sprawności fizycznej, odpowiednio prowadzona rehabilitacja pozwoli mu cieszyć się życiem pełnym aktywności i radości.

Zoofizjoterapeuta, współpracując z lekarzem weterynarii, dąży do maksymalnego przywrócenia sprawności po zabiegu. Dzięki temu Twój pupil może znów biegać, bawić się i cieszyć się każdym dniem.

Pamiętaj, że dysplazja stawów to poważne schorzenie, ale nie musi oznaczać końca szczęścia. Odpowiednia opieka i troska pomogą Twojemu czworonożnemu przyjacielowi pokonać chorobę i żyć pełnią życia.

Dodatkowe wskazówki:

• Zachęcaj zwierzę do regularnej aktywności fizycznej, dostosowanej do jego możliwości i stanu zdrowia.
• Dbaj o odpowiednią wagę psa czy kota, nadwaga pogłębia problemy ze stawami.
• Stosuj suplementy diety wspomagające stawy.
• Regularnie kontroluj stan zdrowia u weterynarza.

Pamiętaj, że jesteś najlepszym opiekunem swojego podopiecznego. Twoja troska i zaangażowanie w jego leczenie i rehabilitację są kluczowe dla jego powrotu do zdrowia i szczęścia.

Bibliografia:

1. Bieżyński J., Rehabilitacja psów, Edra Urban&Partner, Wrocław 2007, s. 504.
2. Bockstahler B., Levine D., Millis D., Fizjoterapia psów i kotów. Rehabilitacja i zwalczanie bólu, Galaktyka, Łódź 2017, s. 288.
3. Martins A., Konferencja Neurorehabilitacja Funkcjonalna – Ortopedyczna Rehabilitacja Funkcjonalna. Psy sportowe, Wrocław 4–7 lipca 2019, s.130.
4. Millis D., Levine D., Taylor R.A.,Rehabilitacja psów, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2007, s. 492.
5. Robertson J., Mead A.,Fizjoterapia i masaż psów, rehabilitacja, Galaktyka, Łódź 2017, s. 216.
6. Zink Ch.M., Van dyke J.B., Canine sports medicine and rehabilitation, John Wiley &Sons, inc., 2013, s. 608.
7. Materiały z II Konferencji „Zoofizjoterapia w praktyce”, Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy, Wydział Hodowli i Biologii Zwierząt, Bydgoszcz 2019, s. 20.
8. Millis D., Levina D., Canine Rehabilitation and Physical Therapy, Elsevier Ltd. Oxford, 2004,s. 128–130.
9. Mika T., Kasprzak W., Fizykoterapia, Wyd. PZWL, Warszawa, 2001, s. 448.