Wsparcie dietetyczne w chorobach wątroby u psów i kotów.

Gdy nasi czworonożni przyjaciele zmagają się z chorobami wątroby, kluczową rolę odgrywa odpowiednio dobrana dieta. Standardowe zalecenia, z wyłączeniem encefalopatii wątrobowej, koncentrują się na pokarmach bogatych w łatwo przyswajalne białko, tłuszcze i zaniżony poziom węglowodanów, wzbogaconych o substancje wspierające regenerację i ochronę wątroby.

Należy jednak podkreślić, że nie istnieje uniwersalna „dieta wątrobowa”. Każdy przypadek jest unikalny, a jadłospis musi być dostosowany do indywidualnych potrzeb zwierzęcia i jego aktualnego stanu zdrowia. W zależności od specyfiki problemów z wątrobą, może być konieczne tymczasowe zwiększenie lub zmniejszenie zawartości poszczególnych składników odżywczych.

Dlatego jeśli jesteśmy opiekunami kotów czy psów z jednostkami chorobowymi, ich diety powinniśmy konsultować we współpracy Lekarza Weterynarii prowadzącego leczenie naszego pupila wraz z Zoodietetykiem (dietetykiem zwierząt towarzyszących). Współpraca między tymi dwoma specjalistami, scalona przez opiekuna jest niezastąpiona.

W praktyce oznacza to, że w leczeniu chorób wątroby stosuje się różnorodne diety, od lekkostrawnych formuł typu Intestinal lub Intestinal Elimination (z ograniczoną zawartością tłuszczu), po specjalistyczne diety Hepatic lub Renal (o obniżonej zawartości białka), a w niektórych sytuacjach nawet wysokobiałkowe i wysokotłuszczowe diety regeneracyjne, takie jak Recovery.

O karmach weterynaryjnych możesz przeczytać w tym artykule.

Charakterystyczną cechą „diety wątrobowej” jest obniżona zawartość miedzi (poniżej 5 mg/kg suchej masy). Takie diety są szczególnie wskazane w chorobach spichrzeniowych wątroby, gdzie dochodzi do nadmiernego gromadzenia miedzi i uszkodzenia hepatocytów. Klasycznym przykładem jest choroba Wilsona, występująca u terierów rasy Bedlington, znana również jako „rodzinne przewlekłe zapalenie wątroby”. Spichrzanie miedzi obserwuje się również u dobermanów, West Highland White terierów, Sky terierów oraz dalmatyńczyków.

Postępowanie dietetyczne w chorobie Wilsona to nie tylko ograniczenie miedzi w diecie, ale także wprowadzenie substancji chelatujących miedź, antagonistów miedzi (cynk) oraz zwiększenie zawartości błonnika, który ogranicza wchłanianie tego pierwiastka.

Szczególną rolę w dietach niskomiedziowych odgrywa cynk, który blokuje wchłanianie miedzi z przewodu pokarmowego. Mechanizm ten polega na stymulacji syntezy metalotioneiny, enzymu o większym powinowactwie do miedzi niż do innych metali, co uniemożliwia jej wchłanianie i ułatwia jej usuwanie z organizmu wraz ze złuszczającymi się komórkami nabłonka. Diety stosowane w hepatotoksykozach miedzi zawierają zazwyczaj ponad 200 mg cynku na kg suchej masy.

Białko w diecie psów i kotów z chorobami wątroby.

Białko, jako fundament budulcowy, dostawca niezbędnych aminokwasów i źródło azotu, odgrywa niebagatelną rolę w żywieniu zwierząt. W obliczu choroby zapotrzebowanie na ten składnik wzrasta, jednak jego ilość musi być skrupulatnie dostosowana do aktualnego stanu zdrowia pacjenta oraz zdolności organizmu do jego efektywnego wykorzystania. Wątroba, będąca kluczowym organem w procesach przemiany białek, w przypadku dysfunkcji może prowadzić do ograniczenia tych procesów. W zależności od stanu klinicznego pacjenta, nadmiar białka w diecie może stwarzać ryzyko nadmiernej produkcji związków azotowych, co stanowi obciążenie dla chorego organizmu.

W chorobach wątroby często obserwuje się spadek stosunku aminokwasów rozgałęzionych (BCAA) do nierozgałęzionych (AAA). W przypadku ostrej martwicy wątroby u psów obserwuje się wzrost stężenia wszystkich aminokwasów w surowicy krwi, z wyjątkiem argininy. Dla porównania, u zdrowych psów stosunek molowy BCAA do AAA w surowicy krwi wynosi 3-4. Obniżenie tego stosunku wpływa również na spadek stężenia BCAA w płynie mózgowo-rdzeniowym, co może przyczyniać się do rozwoju encefalopatii wątrobowej.

Arginina, jeden z kluczowych aminokwasów, odgrywa istotną rolę w procesie detoksykacji wątroby. Uczestniczy w cyklu mocznikowym, zachodzącym w komórkach wątroby, chroniąc organizm przed toksycznym działaniem amoniaku. Niedobór argininy może przyczyniać się do rozwoju encefalopatii i hiperamonemii.

Tauryna, będąca kwasem beta-aminosulfonowym, wykazuje silne właściwości antyoksydacyjne. Jej potencjał jest szeroko wykorzystywany w dietoterapii psów i kotów. Niedobory tauryny mogą prowadzić do rozwoju kardiomiopatii rozstrzeniowej, szczególnie u ras predysponowanych, takich jak golden retrievery, labradory i dobermany, karmionych dietami z wysoką zawartością białka roślinnego (ziemniaki, groch, soja). Wchłanianie tauryny zależy od jej poziomu w diecie, źródła białka, strawności składników i zawartości błonnika. U psów z grupy ryzyka kardiomiopatii rozważa się współdziałanie czynników genetycznych, metabolicznych i dietetycznych.

Podsumowując, w chorobach wątroby kluczowe znaczenie ma źródło i biodostępność tauryny, zapewniające optymalny poziom tego aminokwasu i jego działanie antyoksydacyjne. Choć minimalny poziom tauryny w karmie dla zdrowych psów nie został ustalony, zaleca się, aby diety stosowane w chorobach wątroby zawierały co najmniej 0,1% tauryny w suchej masie.

Tłuszcze i kwasy tłuszczowe w diecie psów i kotów z chorobami wątroby.

Wątroba, jako kluczowy organ w metabolizmie tłuszczów, odgrywa istotną rolę w syntezie kwasów tłuszczowych, trójglicerydów, fosfolipidów, soli żółciowych cholesterolu oraz w metabolizmie lipoprotein. Dlatego też, w przypadku dysfunkcji tego narządu, wybór i ilość dostarczanych tłuszczów nabierają szczególnego znaczenia.

Zwierzęta z chorobami wątroby mogą tolerować wyższe dawki tłuszczu (30-50% energii metabolicznej), niż dotychczas sądzono. Wyjątkiem są jednak schorzenia przebiegające z zaburzeniami wydzielania żółci, choroby dróg żółciowych, współistniejące choroby trzustki i przewodu pokarmowego, które wymagają ograniczenia tłuszczu w diecie.

Tłuszcz, oprócz dostarczania największej koncentracji energii w 1 g, jest źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. Zwiększenie zawartości tłuszczu w diecie ma również pozytywny wpływ na jej smakowitość, co jest istotne dla zwierząt z obniżonym apetytem.

Strawność tłuszczów odgrywa kluczową rolę – im jest wyższa, tym mniejsza ilość tłuszczu jest potrzebna w diecie.

Rola węglowodanów i błonnika w diecie psów i kotów z chorobami wątroby.

W zaawansowanych stadiach uszkodzenia wątroby obserwuje się zaburzenia metabolizmu glukozy, które mogą manifestować się hiperglikemią. Zjawisko to występuje w przewlekłych stanach zapalnych wątroby oraz w zespole wrotno-obocznym. Przyczyną jest przede wszystkim upośledzenie zdolności wątroby do magazynowania glikogenu lub syntezy glukozy z aminokwasów.

Szczególnie korzystny wpływ na pacjentów z encefalopatią wątrobową ma wprowadzenie do diety laktulozy. Ten nieprzyswajalny w jelicie cienkim dwucukier, w okrężnicy ulega fermentacji bakteryjnej do lotnych kwasów tłuszczowych, co prowadzi do zakwaszenia środowiska, pobudzenia motoryki okrężnicy i zahamowania rozwoju bakterii proteolitycznych, produkujących amoniak.

Rola przeciwutleniaczy (witaminy E i C) w chorobach wątroby u psów i kotów.

W przebiegu chorób wątroby dochodzi do uszkodzenia komórek przez wolne rodniki, które powstają w wyniku procesu zapalnego. Standardowo stosowanym przeciwutleniaczem w dietach jest witamina E, która neutralizuje proces utleniania lipidów w błonach komórkowych. Mieszanka tokoferoli ogranicza również proces włóknienia i chroni komórki wątroby przed nekrotycznym działaniem czynników uszkadzających, takich jak kwasy żółciowe czy metale ciężkie (miedź, żelazo).

Efektywność działania witaminy E wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu witaminy C, która umożliwia regenerację witaminy E do jej aktywnej formy. Witamina C jest również niezbędna w syntezie L-karnityny, która transportuje długołańcuchowe kwasy tłuszczowe do mitochondriów komórkowych.

Minimalne dawki witaminy E stosowane w chorobach wątroby wynoszą 400-500 IU/kg suchej masy, natomiast skuteczna dawka witaminy C, niezbędna do regeneracji witaminy E, mieści się w zakresie 100-200 mg/kg suchej masy.

Fosfolipidy – cholina i inozytol: kluczowe składniki w diecie psów i kotów z problemami wątroby.

Lecytyna, będąca grupą organicznych związków zaliczanych do fosfolipidów, odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu. Jej struktura opiera się na glicerolu połączonym z kwasem fosforowym i kwasami tłuszczowymi, do którego przyłączone są cholina, inozytol, seryna lub etanoloamina. Skład kwasów tłuszczowych w lecytynie może się różnić w zależności od jej pochodzenia, obejmując zarówno kwasy nasycone (palmitynowy, stearynowy, arachidowy, mirystynowy, laurynowy), jak i nienasycone (oleinowy, linolenowy i linolowy).

Fosfolipidy charakteryzują się polarną budową cząsteczki, z grupą hydrofilową (rozpuszczalną w wodzie) i hydrofobową (rozpuszczalną w tłuszczach). Dzięki temu lecytyna wykazuje zdolność do obniżania napięcia powierzchniowego i stabilizowania emulsji typu olej w wodzie lub woda w oleju.

Głównym źródłem fosfolipidów dla zwierząt jest pokarm. Bogate w te związki są żółtko jaja, wątroba wieprzowa i drobiowa oraz produkty sojowe. Szczególnie cenne są fosfolipidy pochodzące z owoców morza, będące źródłem niezbędnych kwasów Omega-3.

Naturalnymi składnikami lecytyny są cholina i inozytol, wykazujące działanie lipotropowe i hepatoprotekcyjne. Amfipatyczny charakter cząsteczek lecytyny umożliwia transport różnych związków lipidowych (cholesterolu i kwasów tłuszczowych) we krwi, poprawiając ich rozpuszczalność i usuwanie z organizmu. Prowadzi to do wzrostu frakcji lipoprotein HDL i obniżenia stężenia LDL oraz trójglicerydów. U ludzi wykorzystuje się to w profilaktyce miażdżycy, natomiast u psów istotniejsza jest redukcja lipemii w kontekście ochrony przed zapaleniem trzustki.

Cholina jest produkowana w organizmie zdrowych zwierząt w wystarczającej ilości. Jednak u młodych, rosnących i chorych zwierząt (szczególnie z dysfunkcją wątroby) niedobór choliny w diecie może prowadzić do jej niedoboru w organizmie.

Suplementację wątrobową znajdziesz w naszej ofercie w dedykowanym wątrobie produkcie.

Podsumowanie.

Podsumowując, wsparcie dietetyczne w chorobach wątroby u psów i kotów to kompleksowe podejście, które wymaga uwzględnienia wielu czynników. Kluczowe jest dostarczenie odpowiedniej ilości łatwo przyswajalnego białka, przy jednoczesnym monitorowaniu poziomu amoniaku i stosunku aminokwasów BCAA do AAA. Tłuszcze, szczególnie te o wysokiej strawności i bogate w kwasy Omega-3 i Omega-6, stanowią cenne źródło energii i wspierają procesy przeciwzapalne.

Węglowodany, zwłaszcza te wysokostrawne, dostarczają energii, ale ich ilość musi być kontrolowana, aby uniknąć hiperglikemii. Błonnik, zarówno rozpuszczalny, jak i nierozpuszczalny, odgrywa istotną rolę w regulacji pracy jelit i absorpcji kwasów żółciowych. Przeciwutleniacze, takie jak witamina E i C, chronią komórki wątroby przed uszkodzeniem przez wolne rodniki, a fosfolipidy, w tym cholina i inozytol, wspierają metabolizm tłuszczów i regenerację wątroby.

Pamiętajmy, że każda dieta musi być indywidualnie dostosowana do potrzeb zwierzęcia, uwzględniając jego stan zdrowia, rasę i wiek. Regularne konsultacje z lekarzem weterynarii oraz monitorowanie stanu zdrowia zwierzęcia są niezbędne, aby zapewnić mu optymalne wsparcie w chorobie.

Bibliografia:

1. Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine. Elsevier Health Sciences.
2. Ettinger, S. J., & Feldman, E. C. (2017). Textbook of Veterinary Internal Medicine. Elsevier Saunders.
3. Willi, N., & Howard, J. (2019). BSAVA Manual of Canine and Feline Clinical Pathology. British Small Animal Veterinary Association.
4. Center, S. A. (2009). Nutritional support for dogs and cats with hepatobiliary disease. Journal of Nutrition, 139(1), 187-195.
5. Webb, C. B. (2011). Hepatic lipidosis in cats. Veterinary Clinics: Small Animal Practice, 41(4), 797-816.
6. Thoresen, M., & Kristensen, A. T. (2014). A review of copper-associated chronic hepatitis in dogs. Journal of Veterinary Internal Medicine, 28(1), 12-26.
7. Biourge, V., Vigue, G., & Rème, C. (1994). Nutritional management of hepatic encephalopathy in dogs. Journal of Nutrition, 124(12 Suppl), 2573S-2582S.
8. „Choroby wątroby, dróg żółciowych i zewnątrzwydzielniczej części trzustki u psów” (2024) P. Watson.